Apoje
← Son Görüşler
Apoje

McDonald's yapay zekâ testini durdurmakta neden haklıydı

Bir yapay zekâ projesini kanıta dayanarak durdurmak başarısızlık değil, bir yönetim kararıdır. Son yılların en sancılı geri adımları, değerin gerçek iş akışında sınandığı kapının atlanmasından ve hiç yazılmamış durdurma kriterlerinden kaynaklandı.

İnovasyon yönetimi Yapay zekâ projeleri Yönetişim

McDonald’s, 2021’de ABD’deki 100’ü aşkın restoranının arabaya servis (drive-thru) noktasında IBM’in sesli sipariş teknolojisini test etmeye başladı. Üç yıl sonra testin Temmuz 2024 sonunda sona ereceğini açıkladı. Şirket aynı açıklamada sesli siparişin restoranlarının geleceğinde yer almaya devam edeceğini de vurguladı.1 Haberlerin çoğu bu kararı bir yapay zekâ başarısızlığı olarak yorumladı. Önceki yazımızda ele aldığımız modelden bakıldığında ise tablo farklı görünüyor. Pilot, değerin gerçek iş akışında sınandığı kapıya ulaştı. Şirket de hedefini korurken bu yatırımı durdurmayı seçti.

Kapılar tam olarak bunun için vardır. Bir yatırımı kanıta dayanarak durdurmak bir karardır ve çoğu zaman diğer seçeneklerden daha ucuza gelir. Son yılların daha sancılı geri adımları ise şirketler aynı kapıya gelip kanıta bakmadan geçtiğinde yaşandı.

Geri adımlar değer kapısında başlıyor

Commonwealth Bank of Australia, Temmuz 2025’te devreye aldığı sesli asistanı gerekçe göstererek müşteri hizmetlerinde 45 pozisyonu kaldırdı. Çağrı hacmi ise azalmak yerine arttı. Yöneticiler fazla mesai teklif etmek ve ekip liderlerini telefon başına geçirmek zorunda kaldı. Banka birkaç hafta içinde kararını geri aldı ve iş açısından ilgili tüm hususları yeterince değerlendirmediğini kabul etti.2 Klarna’nın geri dönüşü daha yavaş oldu, ama benzer bir seyir izledi. Şirket 2024 başında yapay zekâ asistanının 700 müşteri temsilcisinin işini üstlendiğini açıklamıştı. 2025’e gelindiğinde CEO hizmet kalitesinin düştüğünü kabul etti ve şirket yeniden müşteri temsilcisi almaya başladı.3

İki şirketin de teknolojinin çalıştığına dair kanıtı vardı. Eksik olan, yeniden tasarlanan sürecin önemli göstergeleri iyileştirdiğine dair kanıttı. Commonwealth Bank, çağrı hacmine etkisini görmeden ölçeklendirmeye gitti. Klarna maliyeti titizlikle ölçtü, ancak hizmet kalitesini kararın bir parçası yapmadı. İki örnekte de değer kapısı atlandı ve düzeltme daha sonra, kamuoyu önünde ve daha yüksek bir maliyetle geldi.

Örnekler hangi kapıda ne yaptı

  1. 01

    Çerçeveleme Kapı 1

  2. 02

    Fizibilite Kapı 2

    • Geçti Morgan Stanley: asistanın cevaplarını sistematik biçimde değerlendirdikten sonra yaygınlaştırdı
  3. 03

    İş akışında değer Kapı 3

    • Atladı Commonwealth Bank: çağrı hacmine etkisini ölçmeden kadro azalttı
    • Atladı Klarna: maliyeti ölçtü, hizmet kalitesini kararın dışında bıraktı
    • Durdurdu McDonald's: testi sonlandırdı, sesli sipariş hedefini korudu
  4. 04

    Ölçeklendirme Kapı 4

Şekil 1. Dört yapay zekâ uygulamasının, önceki yazımızda ele aldığımız modelin kapılarıyla karşılaştığı noktalar. Kaynak: Şirket açıklamaları ve basın haberleri, 2024–2025.

Durdurma kriteri pilottan önce yazılır

Her inovasyon portföyünde en zor karar durdurma kararıdır. Her projenin bir sponsoru vardır ve her ekip devam etmek için bir gerekçe bulabilir. Bu yüzden durdurma kriterleri, kimsenin henüz belirli bir sonuca bel bağlamadığı ilk aşamada yazılı hale getirilmelidir. İyi bir kriter ölçütü, eşiği ve tarihi birlikte tanımlar. Örneğin model, fizibilite aşamasının sonunda geçen çeyrekte gelen hasar taleplerinin en az yüzde 90’ını doğru sınıflandıramıyorsa proje durdurulur. Değer kapısındaki kriter ise biri verimliliği, diğeri kaliteyi ölçen en az iki gösterge içermelidir. Klarna örneğinde sorun, tam da tek bir göstergeye bakılmasıydı.

Yazılı kriterler daha az sayıda yatırımla ilerlemeyi de kolaylaştırır. BCG’ye göre yapay zekâda öncü şirketler, diğerlerinin yaklaşık yarısı kadar fırsata odaklanıyor, buna karşın iki kat fazla yapay zekâ ürün ve hizmetini ölçeklendirebiliyor.4 Johnson & Johnson da aynı noktaya, 900’e yakın üretken yapay zekâ kullanım senaryosunu değerin büyük kısmını üreten küçük bir gruba indirerek ulaştı.5

Her kapının bir sahibi olmalı

Bir kapı ancak durdurma yetkisi olan biri varsa işler. Uygulamada bunun için karara farklı biçimlerde katkı veren dört rol gerekir.

RolSorumluluk alanıKapıdaki görevi
Üst yönetimFinansman ve portföy öncelikleriDevam, yön değişikliği ya da durdurma kararını verir
İş biriminden süreç sahibiYaratılacak değer ve yeniden tasarlanan iş akışıSonuçları hedef göstergelere göre sunar
İnovasyon lideriPortföy ve kanıtKanıtı hazırlar, durdurma kriterlerinin gevşemesine izin vermez
Teknik ekipSprintlerİşe yaramayanlar dahil öğrenilenleri raporlar

McKinsey’nin Ağustos 2026’da yayımlanan son araştırması da bu iş bölümünü destekliyor. Yüksek performanslı şirketlerde üst yönetimin yapay zekâ girişimlerine açıkça sahip çıktığını ve etkiyi ölçmek için tanımlı süreçler bulunduğunu belirtenlerin oranı, diğer şirketlerin yaklaşık iki katı.6

Yapay zekâda bir sonraki dalga riskleri daha da artırıyor. Gartner, artan maliyetler, belirsiz iş değeri ve yetersiz risk kontrolleri nedeniyle ajan tabanlı (agentic) yapay zekâ projelerinin yüzde 40’ından fazlasının 2027 sonuna kadar iptal edileceğini öngörüyor.7 Ajanlar canlı süreçlerin içinde işlem yapar ve hatalarını sınırlamak, ekranda beliren yanlış bir cevaba göre çok daha zordur. Bu yüzden değer kapısının önemi daha da artıyor. Üst yöneticiler ve inovasyon liderleri herhangi bir yapay zekâ girişimini üç soruyla sınayabilir. Bir sonraki kapıda hangi karar verilecek? Hangi kanıt projeyi durdurur? Sonucun sahibi kim? Bu sorulara net cevap veremeyen projeler çıkış kapısı olmayan denemelerdir ve yapay zekâ bütçelerinin önemli bir kısmı sessizce bu projelerde eriyip gider.

Footnotes

  1. Restaurant Business, McDonald’s is ending its drive-thru AI test, Haziran 2024. ↩

  2. ABC News, Commonwealth Bank backtracks on AI job cuts, 21 Ağustos 2025. ↩

  3. Entrepreneur, Klarna CEO reverses course by hiring more humans, not AI, Mayıs 2025. ↩

  4. BCG, AI Adoption in 2024: 74% of Companies Struggle to Achieve and Scale Value, Ekim 2024. ↩

  5. The Wall Street Journal, Johnson & Johnson Pivots Its AI Strategy, Nisan 2025. Özet: DeepLearning.AI, The Batch, Mayıs 2025. ↩

  6. McKinsey, The State of AI in 2026, 25 Ağustos 2026. ↩

  7. Gartner, Gartner Predicts Over 40% of Agentic AI Projects Will Be Canceled by End of 2027, Haziran 2025. ↩